Verlies je de ANBI-status? Straks ben je verplicht het vermogen te besteden

Jaarlijks verliezen tussen de 1.050 en 1.450 instellingen hun ANBI-status. Dat kan verschillende oorzaken hebben: een ontbinding, een fusie, een eigen verzoek, of ingrijpen door de Belastingdienst na controle op de publicatieplicht. Tot nu toe geldt voor voormalige ANBI's met meer dan € 25.000 aan ANBI-vermogen alleen een informatieplicht, waarbij ze jaarlijks verslag moeten doen van het vermogensverloop. Maar die informatieplicht blijkt in de praktijk onvoldoende te waarborgen dat het vermogen daadwerkelijk aan het algemeen nut wordt besteed.

Dat wil het kabinet veranderen. In de kabinetsreactie van juni 2026 op de evaluatie van de ANBI-regelingen is een bestedingsplicht aangekondigd voor organisaties die hun ANBI-status verliezen en meer dan € 25.000 aan vermogen hebben. Wat houdt die plicht precies in, wanneer gaat het gelden en wat zijn de gevolgen als je je er niet aan houdt?

Zodra de maatregel ingaat, moeten voormalige ANBI's hun nog aanwezige vermogen binnen een afzienbare periode besteden aan een algemeen nuttige doelstelling. Het kabinet denkt aan een termijn van twee jaar na het verlies van de ANBI-status. Inclusief het jaar van intrekking komt dat neer op ongeveer drie jaar. Voldoe je daar niet aan, dan kan een bestuurlijke boete worden opgelegd.

De maatregel is van toepassing op instellingen waarvan de ANBI-status wordt ingetrokken en die op dat moment € 25.000 of meer aan vermogen hebben. Dat kan vermogen zijn dat is opgebouwd uit schenkingen, erfenissen of andere inkomsten tijdens de periode dat de instelling als ANBI actief was.

De invoering is nog niet definitief. De maatregel is afhankelijk van de gebruikelijke toetsen bij nieuwe regelgeving, waaronder een uitvoeringstoets. Naar verwachting treedt de bestedingsplicht in 2029 in werking, tegelijk met de bredere digitalisering van het ANBI-toezicht.

Als bestuurder van een ANBI is het verstandig om nu al na te denken over wat er met het vermogen van je organisatie zou moeten gebeuren als de ANBI-status ooit zou wegvallen. Zorg dat je beleidsplan en administratie op orde zijn, zodat je kunt aantonen dat het vermogen een duidelijke bestemming heeft. Organisaties die vermogen oppotten zonder duidelijke onderbouwing lopen de meeste risico's, zeker nu de Belastingdienst het toezicht actief aan het intensiveren is.

Uit analyse van de Belastingdienst blijkt dat bijna 60 procent van de intrekkingen plaatsvindt bij ontbindingen en fusies. In 28 procent van de gevallen volgt de intrekking na toezicht door de Belastingdienst, waaronder controles op de publicatieplicht. In 15 procent van de gevallen verzoekt de instelling zelf om beëindiging van de status.